به گزارش روزنامه «فایننشال تایمز»، در حالیکه دولت پاکستان به دنبال بازتعریف روابط خود با قدرتهای جهانی و کاهش وابستگی اقتصادی به چین است، مشاوران ارتش این کشور طرحی را به مقامات آمریکایی ارائه کردهاند که براساس آن، ایالات متحده در توسعه و بهرهبرداری از بندری جدید در شهر «پَسنی» در سواحل دریای عرب مشارکت کند. این بندر میتواند به آمریکا دسترسی راهبردی به یکی از حساسترین مناطق جنوب آسیا بدهد.
براساس این طرح، که نسخهای از آن در اختیار فایننشال تایمز قرار گرفته، سرمایهگذاران آمریکایی قرار است شهر ساحلی پسنی را به پایانهای برای انتقال مواد معدنی حیاتی از مناطق داخلی پاکستان، از جمله مس و آنتیموان، تبدیل کنند.
پسنی در حدود ۱۰۰ مایلی مرز ایران و تنها ۷۰ مایلی بندر گوادر ــ که با حمایت چین توسعه یافته است ــ قرار دارد. این موقعیت جغرافیایی به بندر جدید اهمیت ژئوپولیتیکی ویژهای میدهد.
دیدار شهباز شریف و ترامپ؛ زمینهساز طرح جدید
این پیشنهاد در پی دیدار شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، و فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش، با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در سپتامبر گذشته در کاخ سفید مطرح شد. در این دیدار، شریف از شرکتهای آمریکایی خواست در بخشهای کشاورزی، فناوری، معدن و انرژی پاکستان سرمایهگذاری کنند.
فایننشال تایمز میگوید این طرح گرچه هنوز به سیاست رسمی دولت تبدیل نشده، اما پیش از دیدار ژنرال منیر با ترامپ به او ارائه شده بود. با این حال، مقامهای آمریکایی اعلام کردند که موضوع بندر پسنی در جریان گفتوگوهای رسمی کاخ سفید مطرح نشده است.
طرحی ۱.۲ میلیارد دلاری برای اتصال معادن به دریا
در نقشه اولیه این پروژه، ساخت بندر با بودجهای حدود ۱.۲ میلیارد دلار پیشبینی شده است. این سرمایه از ترکیب منابع فدرال پاکستان و صندوقهای توسعهای مورد حمایت آمریکا تأمین خواهد شد.
بندر جدید قرار است از طریق یک خط آهن تازه، به معادن مهم کشور ــ از جمله پروژه عظیم مس و طلای «رِکو دیک» که توسط شرکت کانادایی Barrick Mining توسعه مییابد ــ متصل شود.
مشاوران پاکستانی تأکید کردهاند که این بندر شامل هیچگونه «پایگاه نظامی مستقیم» برای آمریکا نخواهد بود و صرفاً با هدف توسعه تجاری و معدنی طراحی شده است.
تغییر جهت راهبردی در روابط منطقهای اسلامآباد
به گفته منابع فایننشال تایمز، این طرح بخشی از راهبرد کلان پاکستان برای بهرهگیری از تحولات ژئوپولیتیکی جنوب آسیا و تنوعبخشی روابط اقتصادی و امنیتی خود با آمریکا، ایران و عربستان سعودی است.
در متن طرح آمده است: «نزدیکی جغرافیایی پسنی به ایران و آسیای مرکزی، گزینههای تجاری و امنیتی آمریکا را افزایش میدهد و در عین حال با ایجاد توازن در برابر نفوذ چین در بندر گوادر، نفوذ واشنگتن در دریای عرب را گسترش میدهد.»
نشانههای تمایل آمریکا به بخش معادن پاکستان
همزمان با این تحولات، نشانههایی از علاقه آمریکا به بخش معادن پاکستان نیز دیده میشود. در سپتامبر گذشته، شرکت آمریکایی U.S. Strategic Metals (USSM) مستقر در ایالت میزوری، با نهاد مهندسی ارتش پاکستان تفاهمنامهای برای همکاری در زمینه احداث واحدهای پالایش مواد معدنی در نزدیکی کراچی و گوادر امضا کرد.
براساس گزارش فایننشال تایمز، پاکستان در ماه گذشته اولین محموله مواد معدنی حیاتی شامل مس، آنتیموان و نئودیمیوم را به ایالات متحده صادر کرده است.
«مایک هالومون»، مدیر بازرگانی شرکت USSM، گفت که این شرکت در نظر دارد یک پالایشگاه در پاکستان احداث کند و ماه گذشته نیز با مدیران بنادر کراچی و گوادر، و همچنین نمایندهای از بندر پسنی دیدار کرده است.
او افزود: «درباره طرح احتمالی بندر پسنی چیزهایی شنیدهایم. این منطقه از نظر طبیعی بندری عمیق دارد و میتواند با خط آهن به معادن رِکو دیک متصل شود. از نظر اقتصادی و لجستیکی، ساخت تأسیسات در این نقطه کاملاً منطقی است.»
تلاش برای احیای روابط با آمریکا از مسیر اقتصاد
در حال حاضر، بخش معادن تنها حدود ۳ درصد از تولید ناخالص داخلی پاکستان را تشکیل میدهد، اما کارشناسان میگویند این کشور ذخایر عظیمی از مواد معدنی کشفنشده دارد، بهویژه در استانهای غربی که در سالهای گذشته با ناآرامیهای امنیتی روبهرو بودهاند.
حسین عبیدی، رئیس شورای تحقیقات علمی و صنعتی پاکستان (PCSIR)، در گفتوگو با فایننشال تایمز گفت: «این ابتکار در واقع تلاشی است برای بازتنظیم روابط با آمریکا، این بار نه از مسیر همکاریهای امنیتی سنتی، بلکه از مسیر پیوندهای اقتصادی.»
بندر پسنی؛ ابزار توازن در رقابت میان واشنگتن و پکن
طرح ساخت بندر پسنی از سوی تحلیلگران بهعنوان ابزار راهبردی تازهای برای اسلامآباد ارزیابی میشود؛ ابزاری که به پاکستان اجازه میدهد ضمن حفظ روابط با چین، از سرمایه و نفوذ آمریکا نیز بهره گیرد و موقعیت خود را در نقشه جهانی معادن و تجارت دریایی تقویت کند.
