همزمان با تداوم اعتراضات سراسری در ایران، قطع گسترده اینترنت و انتشار گزارشهایی درباره کشتار معترضان، امیر کریمی، رئیس مشترک حزب حیات آزاد کوردستان (پژاک)، در گفتوگویی با رسانه آمارگی به بررسی تحولات ایران و منطقه پرداخت. او ریشه ناآرامیهای کنونی را در فروپاشی نظام دولت-ملت قرن بیستم میداند و معتقد است الگوی «یک ملت، یک زبان، یک پرچم» دیگر پاسخگوی واقعیتهای سیاسی و اجتماعی خاورمیانه نیست.
به گفته امیر کریمی، تحولات عراق، سوریه و ترکیه بهروشنی نشان میدهد که پروژه دولت-ملت به بنبست رسیده و ادامه آن بدون تغییرات بنیادین ممکن نیست. او تأکید میکند که این بحران ساختاری، نهتنها ایران بلکه کل منطقه را دربر گرفته است.
فرصت یا تهدید برای کوردها؟
رئیس مشترک پژاک در پاسخ به این پرسش که آیا تحولات اخیر در خاورمیانه و ایران برای کوردها فرصت است یا تهدید، گفت: «در چارچوب دولت-ملتهایی که در ایران، ترکیه، سوریه و عراق شکل گرفتهاند، کوردها یا باید در این ساختارها حل میشدند یا اساساً به رسمیت شناخته نمیشدند.»
به گفته او، از آنجا که کوردها در این پروژهها ادغام نشدند، عملاً به حاشیه رانده شده و بیرون از دایره قانون و سیاست قرار گرفتند. «یا باید کاملاً آسیمیله میشدند یا حذف میشدند. کوردها راه مقاومت را انتخاب کردند و بیش از یک قرن است که این مقاومت ادامه دارد.»
کریمی مبارزه کوردها در صد سال گذشته را تلاشی برای بقا توصیف میکند؛ مبارزهای برای «بودن یا نبودن»، برای دیده شدن و شنیده شدن در ساختارهای سیاسی منطقه.
فروپاشی سیستم تکهویتی و بازگشت کوردها به سیاست
او معتقد است بحران و فروپاشی سیستمهای متمرکز و تکهویتی میتواند فرصتی تازه برای کوردها ایجاد کند. «این وضعیت امکان بازگشت کردها به عرصه سیاست و قانون را فراهم میکند؛ فرصتی برای حضور فعال در سیاست دموکراتیک.»
با این حال، کریمی هشدار میدهد که اگر تحولات کنونی بهجای دموکراسی، به بازتولید دیکتاتوری، استبداد و ناسیونالیسمهای تکهویتی ـ چه قومی و چه دینی ـ منجر شود، این روند بدون تردید تهدیدی جدی برای کردها خواهد بود.
او در این زمینه به سوریه اشاره میکند و میگوید با وجود دستاوردهای دموکراتیک کوردها، اکنون نیروهایی در این کشور به قدرت رسیدهاند که همچنان در پی تحمیل یک هویت مشخص عربی و دینی بر کردها و دیگر گروهها، از جمله دروزیها و علویها هستند.
به باور او، بخشی از این وضعیت به جایگاه دولت-ملت در روابط بینالملل بازمیگردد، اما بخش مهمی نیز به خود کردها مربوط است: «اینکه چگونه مبارزات خود را سازمان میدهند و چگونه میتوانند بر روند تحولات تأثیر بگذارند.»
جمهوری اسلامی؛ دولتی بدون مشروعیت
کریمی در بخش دیگری از این گفتوگو به اعتراضات سراسری اخیر در ایران و کردستان پرداخت و گفت: «جمهوری اسلامی از نظر مشروعیت سیاسی فروپاشیده است.»
او با تأکید بر اینکه داشتن بوروکراسی و ابزار سرکوب برای بقای یک حکومت کافی نیست، افزود: «دولت برای بقا باید در جامعه ریشه داشته باشد. مشروعیت باید از مردم سرچشمه بگیرد. حکومتی که مشروعیت خود را از دست بدهد، دیر یا زود فرو میپاشد.»
به گفته او، آنچه اکنون جمهوری اسلامی را سر پا نگه داشته، صرفاً خشونت و قوه قهریه است. کریمی همچنین تصریح کرد که بر اساس اطلاعات موجود، حکومت ایران هم در تهران و هم در کوردستان دست به کشتار گسترده زده است.
او این رفتار را ناشی از ذهنیت ایدئولوژیکی میداند که مشروعیت قدرت را «الهی» میخواند و نه مردمی؛ ذهنیتی که در آن، اعتراض حق مردم تلقی نمیشود و سرکوب بهعنوان ابزار بقا توجیه میشود.
تلاش برای همگرایی احزاب کرد
رئیس مشترک پژاک با اشاره به شرایط کنونی گفت زمان آن فرا رسیده که احزاب و نیروهای کورد درباره مسیر آینده خود تصمیم بگیرند. او از شکلگیری «مرکز گفتوگوی احزاب» خبر داد و گفت تلاشهایی برای ایجاد همگرایی سیاسی در جریان است.
کریمی تأکید کرد که در ایران و خاورمیانه، گفتوگو جای خود را به «قدرت عریان» داده و بسیاری از نیروهای سیاسی بهجای همگرایی دموکراتیک، در پی تحمیل اراده خود هستند. به گفته او، احزاب کورد به این نتیجه رسیدهاند که تنها راه پیشرو، کنار گذاشتن منطق زور و حرکت بهسوی گفتوگو و همگرایی دموکراتیک است؛ تجربه هر چهار بخش کوردستان نیز این واقعیت را تأیید میکند.
کوردها و ضرورت ائتلاف دموکراتیک در ایران
کریمی مسئله کورد در ایران را یک «ضرورت تاریخی» توصیف میکند که حل آن تنها در یک فضای دموکراتیک ممکن است. به گفته او، بدون چنین فضایی، جامعه بار دیگر به چرخه خشونت و جنگ بازمیگردد.
او تأکید میکند که این فضای دموکراتیک باید در سراسر ایران شکل بگیرد و کوردها میتوانند و باید پیشقراول ایجاد همگرایی و ائتلاف دموکراتیک در کشور باشند.
او با اشاره به انقلاب ۱۳۵۷ گفت: «سقوط یک دیکتاتوری الزاماً به دموکراسی منجر نمیشود.» به باور او، هیچ تضمینی وجود ندارد که چرخه بازتولید استبداد دوباره تکرار نشود و کردها باید نقش فعالی در جلوگیری از این روند ایفا کنند.
حق دفاع مشروع و روابط خارجی
کریمی در ادامه با اشاره به خشونت دولتی علیه معترضان گفت جامعه حق دفاع از خود را دارد و تأکید کرد که انحصار کامل ابزار خشونت در دست دولت، قابل قبول نیست.
او همچنین در پاسخ به پرسشی درباره تماسهای احتمالی آمریکا، اروپا یا اسرائیل با پژاک گفت: «هر نیرویی که وزن سیاسی داشته باشد، مورد توجه قرار میگیرد.» به گفته او، پژاک روابط دیپلماتیک مشخصی دارد، اما چارچوب این روابط بر اساس اصول سیاسی این حزب تعیین میشود.
کریمی از سیاست «خط سوم» پژاک سخن گفت؛ سیاستی که هم مخالف دیکتاتوری حاکم است و هم به اتکا به نیروهای خارجی برای تغییر باور ندارد. او تأکید کرد که تنها مردم و مبارزات مردمی میتوانند ایران دموکراتیک و کوردستان آزاد را بسازند.
او در پایان درباره رابطه پژاک با اسرائیل گفت که این حزب در حال حاضر هیچ ارتباط یا همکاری با اسرائیل ندارد. با این حال افزود هر نیرویی که به شکلگیری یک سیستم دموکراتیک و متکثر در ایران کمک کند، میتواند مورد بررسی قرار گیرد.
رئیسمشترک پژاک همچنین حمایت اسرائیل از رضا پهلوی را یکی از نگرانیهای جدی نیروهای دموکراتیک دانست و تأکید کرد که تحمیل رهبری از بیرون، خطر بازتولید دیکتاتوری را به همراه دارد و اسرائیل باید بە این نگرانی توجە کند.
