خبرگزاری سیانان در گزارشی میگوید همزمان با افزایش تنشها میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده، تهران حمایت خود از گروههای مسلح نیابتی در خاورمیانه را تشدید کرده است.
منابع مطلع بە این خبرگزاری گفتەاند کە جمهوری اسلامی در پی بازسازی نفوذ منطقهای خود از طریق تقویت شبکهای از گروههای نیابتی در یمن، عراق، لبنان و سوریه است؛ شبکهای که طی دو سال اخیر، تحت تأثیر عملیاتهای نظامی اسرائیل، آسیب دیده بود.
این تحرکات در پی حمله بیسابقه اسرائیل در ماه گذشته انجام شده که طی آن شماری از مقامهای ارشد نظامی ایران از جمله حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، و بهنام شهریاری، مسئول تدارکات تسلیحاتی گروههای نیابتی، کشته شدند.
بهنظر میرسد تهران با هدف حفظ ساختار بازدارندگی خود و افزایش اهرم در مذاکرات احتمالی هستهای با آمریکا، در حال بازآرایی مجدد نیروهای نیابتیاش در منطقه است.
ازسرگیری حملات در دریای سرخ
در یمن، شبهنظامیان حوثی مورد حمایت ایران، حملات خود به کشتیهای تجاری در دریای سرخ را از سر گرفتهاند. هفته گذشته، یک کشتی متعلق به یونان هدف حمله قرار گرفت. این حمله منجر به کشته شدن چهار خدمه، زخمی شدن چند نفر دیگر و ناپدید شدن ۱۱ نفر شد. همچنین شش خدمه به اسارت نیروهای حوثی درآمدند.
بهنقل از گزارشهای منتشر شده از سوی عملیات دریایی اتحادیه اروپا (Aspides) و شرکت بریتانیایی مدیریت ریسک دریایی «ونگارد تک»، پیش از آن نیز کشتی باری لیبریایی “مجیک سیز” با استفاده از قایقهای انفجاری، موشک و پهپاد مورد حمله قرار گرفته و غرق شده بود.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرده یک کشتی حامل ۷۵۰ تن تسلیحات ایرانی، شامل موشک، موتور پهپاد و سامانههای راداری که گفته میشود به مقصد حوثیها در حرکت بود، در دریای سرخ توسط نیروهای وفادار به دولت تبعیدی یمن توقیف شده است.
بهگفته ارتش آمریکا، این «بزرگترین توقیف تسلیحات» از سوی نیروهای مقاومت ملی یمن بوده است.
ایران این اتهامات را رد کرده و وزارت خارجه این کشور آن را «تلاشی فریبکارانه برای منحرف کردن افکار عمومی» توصیف کرده است.
افزایش حملات در اقلیم کردستان عراق
در عراق، گروههای مورد حمایت ایران متهم به اختلال در تولید نفت در مناطق تحت کنترل اقلیم کردستان شدهاند.
عزیز احمد، یکی از مقامهای اقلیم، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که در جریان «موج حملات پهپادی» به پنج میدان نفتی، از جمله دو میدان تحت مدیریت شرکتهای آمریکایی، خساراتی وارد شده است.
احمد گفت: «حکومت اقلیم کردستان عراق از سرمایهگذاری شرکتهای آمریکایی استقبال کرده، اما حالا همان سرمایهگذاران در یک کمپین سازمانیافته برای خفه کردن اقتصاد ما تحت فشار قرار گرفتهاند.»
پیشوا هورامانی، سخنگوی دولت اقلیم کردستان، در گفتوگو با شبکه سیانان اعلام کرد که این حملات با هدف «تخریب زیرساختهای انرژی» و تضعیف قدرت اقلیم در استفاده از منابع نفت و گاز برای چانهزنی یا کسب درآمد صورت گرفتهاند.
وزارت کشور اقلیم کردستان این حملات را به نیروهای حشد الشعبی، شبهنظامیان شیعه مورد حمایت ایران، نسبت داده و تأکید کرده است که این اقدامات با هدف «ایجاد بیثباتی و هرجومرج» انجام شدهاند.
تلاش برای حفظ نفوذ در لبنان و سوریه
در لبنان، علیرغم کاهش نفوذ حزبالله پس از کشته شدن حسن نصرالله، رهبر این گروه، در حمله اسرائیل سال گذشته و از بین رفتن خطوط تأمین تسلیحات در سوریه پس از سقوط دولت بشار اسد، ایران همچنان به حمایت و تسلیح این گروه ادامه میدهد.
یک مقام منطقهای در گفتوگو با سیانان گفت: «حزبالله در حال از دست دادن اعتبار خود در میان حامیانش است. با این حال، ایرانیها میکوشند گروههای نیابتی را تقویت کنند تا دست برتر در مذاکرات احتمالی داشته باشند، ولی تاکنون موفقیت چندانی کسب نکردهاند.»
بهگفته منابع مطلع، نیروهای امنیتی سوریه که اکنون موضعی منتقد نسبت به ایران دارند، چندین محموله تسلیحاتی به مقصد لبنان را توقیف کردهاند؛ از جمله موشکهای ضدتانک کورنت که حزبالله برای هدف قرار دادن تانکهای اسرائیلی در جنوب لبنان از آنها استفاده میکند.
وزارت کشور سوریه اعلام کرده این تسلیحات در یک کامیون حامل سبزیجات در حومه حمص، در نزدیکی مرز لبنان، مخفی شده بود.
یک مقام ارشد دولت سوریه به سیانان گفت: «ما بهطور مکرر محمولههای ایرانی را کشف و توقیف میکنیم. این تسلیحات اغلب بهصورت محلی جمعآوری شده و در بستههای کوچک برای قاچاق به لبنان آماده میشوند.»
ارزیابی تحلیلگران از تحرکات ایران
مایکل نایتس، پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن، در تحلیلی گفته است: «ایران هیچگاه قصد نداشته تأمین تسلیحاتی گروههای نیابتیاش را متوقف کند. اگرچه ممکن است روند ارسالها با اختلال مواجه شود یا بیشتر توقیف شوند، اما سپاه قدس تلاش دارد نشان دهد که همچنان پابرجاست.»
او افزود: «این اقدامات با هدف نشان دادن سرسختی ایران صورت میگیرد، اما در عین حال بهگونهای تنظیم شدهاند که منجر به واکنش شدید ایالات متحده نشوند. آنها میخواهند پیام دهند که تسلیم نشدهاند، اما بدون اینکه از آستانه تنش عبور کنند.»
افق مبهم مذاکرات با آمریکا
همزمان با این تحرکات، آینده مذاکرات احتمالی میان ایران و آمریکا همچنان نامشخص است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتی اعلام کرده است: «آنها به شدت خواهان مذاکره هستند. ما عجلهای نداریم… ما قبلاً تأسیسات آنها را بمباران کردهایم. اگر بخواهند مذاکره کنند، آمادهایم.»
در مقابل، علی لاریجانی، مشاور ارشد رهبر جمهوری اسلامی، گفته است: «اکنون زمان مذاکره نیست. مذاکره یک تاکتیک است… باید منتظر ماند و دید آیا رهبر انقلاب آن را مفید میدانند یا نه.»
یک منبع منطقهای نیز در گفتوگو با سیانان در مورد اثربخشی راهبرد ایران ابراز تردید کرده و گفته است: «چرا حزبالله هنوز مسلح میشود؟ این تسلیحات چه کمکی به آنها کردهاند؟ نه آنها را محافظت کردهاند و نه قدمی به سوی آزادسازی قدس برداشتهاند. تنها چیزی که به همراه داشتهاند، رنج بیشتر برای غیرنظامیان بوده است.»
بە گفتە کارشناسان، تحرکات ایران برای تسلیح و بازسازی گروههای نیابتی، نشانهای از تداوم استراتژی جمهوری اسلامی برای حفظ اهرمهای منطقهای در برابر فشارهای سیاسی و نظامی محسوب میشود؛ هرچند ممکن است ریسک رویارویی مستقیم با بازیگران منطقهای و فرامنطقهای را افزایش دهد.
